21 Şubat Dünya Anadili Günü vesilesi ile Zazaca’nın korunması için DEM Parti Milletvekilleri tarafından TBMM’ne bir araştırma önergesi sunuldu. UNESCO tarafından “tehlike altında” kategorisinde değerlendirilen Zazaca’nın korunması kuşkusuz çok önemli ve gereklidir. Milyonlarca insanın konuştuğu bir dilin yok olmasına seyirci kalmak kabul edilemez bir duyarsızlıktır.
Önerge iki yönüyle dikkatimi çekti. Birincisi, Zazaca’nın Kürtçe’nin bir lehçesi olarak tanımlanması. İkincisi de bir “iletişim dili” olarak değerlendirilmesi. Söz konusu yaklaşımı sorunlu bulduğumu belirtmeliyim.
AK Parti iktidarının derin projelerinden birisinin de “Kürt-Zaza ayırımı” üzerinden Kürtleri ayrıştırmak olduğu biliniyor. Bunun için üniversiteler, medya, politikacılar, bürokratlar, iş insanları ve dernekler gibi çok kapsamlı bir çalışma yürütüldüğü artık sır değildir.
Toplumsal nifakın yaygınlaştığı ülkemizde fitne ateşini söndürmek ve fitneyi ortadan kaldırmak yerine nifakı derinleştirmek; birlikte barış içinde yaşamayı tehdit ettiği çok açıktır. Buna rağmen politikacıların ayrışmak ve kutuplaşmak için toplumu tahrik etmesi gerçekten anlaşılır gibi değil.
AK Parti iktidarının ayrıştırıcı politikaları yetmezmiş gibi DEM Parti milletvekillerinin “dillerin korunması” gerekçesiyle Zazaca’yı bir “iletişim dili” ve “lehçe” olarak değerlendirmeleri de özellikle Kürtler arasında yeni bir ayrışmanın fitilini ateşleyeceği kuvvetle muhtemeldir.
Öncelikle belirtmeliyim ki Dil, iletişim aracı olmaktan ibaret değildir. Toplumsal kimliğin korunmasında en önemli faktördür. Bir toplumun kültürünü, geleneğini geleceğe taşıyan toplumsal aidiyeti ve dilidir. Dil, tarih, kültür ve aidiyet olmadan bir halkın varlığından söz edilemez.
Mezopotamya’nın kadim halklarından birisi olan Zazalar, Kürtlerin atalarıdır. “KIRD” olarak tanımlanan ilk toplum Zazalardır. Bu bağlamda Zazaca Kürtlerin ilk anadili ve Kürtçenin temelidir.
Bazı yörelerde taassup gereği Zazaların, kendilerini daha asil, aşir ve köklü gördükleri için Zaza-Kırmanç ayırımı olduğu doğrudur. Ancak tarihin hiçbir döneminde Zaza-Kürt ayırımı yaşanmamıştır. AK Parti iktidarının projelendirdiği bu ayırım tamamıyla ideolojik, politik ve stratejiktir. Hiçbir gerçekliği de yoktur.
DEM Parti milletvekillerinin Zazaca’yı “lehçe” saymalarının da ideolojik bir yaklaşım dışında izahı yoktur.
Dil bilimcilerin ve uzmanların yaklaşımları benden farklı da olsa bu konudaki görüşlerine kuşkusuz saygı duyuyorum, onların çalışmalarını önemsiyor ve değerli buluyorum ancak ideolojik ve politik yaklaşımları tehlikeli ve ayrıştırıcı bulduğumu belirmek istiyorum.
Dil, insanın ana yurdudur. Zazaki/Kırdki de Zazaların ana yurdudur. Yasaklanmış ve kullanılmasına imkân tanınmayan diller yok olacağı gibi “lehçe” diyerek önemsizleştirilen diller de değişmeye ve bozulmaya mahkumdur. Bu bağlamda Zazalar ve Zazaca üzerinde tezgâhlanmış program ve planları ifşa etmek özellikle aydınlar için bir sorumluluk olduğunu hatırlatmak isterim.
Bir dil, resmi ve gayri resmî ideolojilere ve politikacıların çıkarlarına feda edilemez. Zazaca’nın da hayatın her alanında kullanılması, geliştirilmesi bir zorunluluktur. Çünkü dil varsa toplum var olur. Asimilasyonist resmi politikaların farklı diller üzerindeki baskısı mutlaka kaldırılmalıdır. Bu sorumluluk siyasete ve iktidara düşer.
Asimilasyona, bozulmaya, inkara karşı çıkarak dilini yaşatmak, korumak ve geliştirmek için mücadele etme sorumluluğu da topluma aittir. Zazalarda ana dil bilincinin gelişmesi ve sahiplenilmesi sevindirici bir durumdur. “Lehçe” denilerek söz konusu mücadeleyi kırmak, zayıflatmak veya politize etmenin haklı bir gerekçesi olamaz. Diller, kavga ve ayrışma nedeni değil, toplumsal zenginliğimizdir.
İddia edildiği gibi Zazaca Kürtçenin bir lehçesi değil Kürtçenin kendisidir. Kırmanci, Sorani, Lorani, Gorani ve diğer Kürt dillerinin hepsi farklı Kürt kavimlerinin kullandığı müstakil dillerdir. Bu da Kürtçe’nin kadim ve zengin bir dil olmasının sonucudur. Zazaca’ya “lehçe” demek Kürtçenin özünü yok saymaktır.
Kuşkusuz Zazalar, müstakil dilleri olan Zazaca’ya sahip çıkacaklardır.
Yorumlar
Kalan Karakter: